Roszczenia po wypadku: co się należy

Po niezawinionym wypadku można żądać naprawienia szkody rzeczowej, szkody osobowej oraz kosztów rzeczoznawcy i prawnika — co oznacza każda pozycja, wyjaśnia ta strona bez podawania kwot.

Ta strona jest listą kontrolną, a nie tabelą kwot: nazywa każdą pozycję, krótko wyjaśnia, o co chodzi, i odsyła do strony poradnika z liczbami, przykładem obliczeniowym i orzecznictwem. Przy szkodzie osobowej wyliczenie kończy się w miejscu, w którym dochodzenie roszczenia wymaga zastępstwa prawnego — celowo, ponieważ rzeczoznawca nie ocenia człowieka. Przy własnej likwidacji z autocasco obowiązuje zawarta umowa ubezpieczenia; ogólne warunki ubezpieczenia pojazdów (AKB) wyłączają lub ograniczają poszczególne pozycje.

Szkoda rzeczowa

Jakie koszty musi pokryć ubezpieczyciel sprawcy po wypadku?

Przy pełnej odpowiedzialności sprawcy jego ubezpieczyciel OC (Haftpflichtversicherung) pokrywa co do zasady wszystkie pozycje niezbędne do przywrócenia stanu sprzed wypadku:

• Koszty naprawy albo wartość odtworzeniową (Wiederbeschaffungswert) — w zależności od tego, czy pojazd jest naprawiany, czy zachodzi ekonomiczna szkoda całkowita (wirtschaftlicher Totalschaden). Zob. Wartość odtworzeniowa i szkoda wcześniejsza oraz Szkoda całkowita, wartość pozostałości i zasada 130%.
• Koszty rzeczoznawcy (Sachverständigenkosten) za opinię ustalającą wysokość szkody. Zob. Honorarium rzeczoznawcy.
• Utratę wartości handlowej (Wertminderung), jeśli pojazd mimo fachowej naprawy jest wart mniej niż przed wypadkiem. Zob. Utrata wartości handlowej.
• Utratę możliwości korzystania (Nutzungsausfall) lub samochód zastępczy, przez cały czas, w którym pojazd jest niedostępny. Zob. Odszkodowanie za utratę możliwości korzystania oraz Samochód zastępczy po wypadku.
• Techniczne koszty dodatkowe naprawy, takie jak Verbringungskosten (transport do zewnętrznej lakierni), UPE-Aufschläge (dopłaty do części zamiennych), Beilackierung (lakierowanie dopasowawcze) czy kalibracja systemów wspomagania kierowcy. Zob. Dopłaty UPE do części zamiennych, Lakierowanie dopasowawcze oraz Kalibracja systemów wspomagania kierowcy.
• Drobniejsze pozycje dodatkowe: ryczałt kosztowy (Auslagenpauschale), holowanie, postój, koszty wyrejestrowania i rejestracji. Zob. Ryczałt kosztowy, holowanie i postój.
• Koszty prawnika, jeśli jego powołanie było konieczne — więcej o tym niżej.

Przypadek autocasco: jeśli rozliczenie następuje zamiast tego z własnego ubezpieczenia autocasco (Vollkaskoversicherung), ta lista nie obowiązuje bez zmian. O tym, które pozycje są zwracane, decyduje umowa ubezpieczenia — ogólne warunki ubezpieczenia pojazdów (AKB) często wyłączają lub ograniczają na przykład utratę możliwości korzystania czy koszty prawnika. W takim przypadku warto sprawdzić własne warunki umowy.

Co można żądać, jeśli pojazd stanowi ekonomiczną szkodę całkowitą?

Co do zasady różnicę między wartością odtworzeniową a wartością pozostałości (Restwert) pojazdu. Zasada szczególna, tzw. zasada 130 procent, pozwala pod pewnymi warunkami mimo to na naprawę na koszt sprawcy. Oba zagadnienia wraz z odpowiednimi kwotami i orzecznictwem opisano na stronie Szkoda całkowita, wartość pozostałości i zasada 130%.

Co się należy, jeśli pojazd w ogóle nie zostanie naprawiony?

Przy rozliczeniu na podstawie kosztorysu bez naprawy (fiktive Abrechnung) wypłacana jest kwota netto ustalona w opinii, bez konieczności przedkładania faktury za naprawę. Podatek VAT nie jest przy tym zwracany, dopóki faktycznie nie został poniesiony (§ 249 ust. 2 zdanie 2 BGB) — dotyczy to zwłaszcza wartości odtworzeniowej oraz poszczególnych technicznych kosztów dodatkowych. Szczegóły dla każdej pozycji znajdują się na odpowiednich stronach poradnika.

Co się zmienia przy współprzyczynieniu?

Każda pozycja jest pomniejszana o własny udział w odpowiedzialności. Przy 30 procentach współprzyczynienia (Mitverschulden) ubezpieczyciel sprawcy pokrywa 70 procent każdej pojedynczej uprawnionej pozycji — nie tylko kwoty łącznej. To, czy i w jakim zakresie warsztat może odesłać do tańszego, rozsądnego warsztatu alternatywnego, nie zmienia się przez współprzyczynienie; reguluje to strona Skierowanie do warsztatu i stawki roboczogodzin.

Ile czasu jest na dochodzenie roszczeń?

Zwykły termin przedawnienia wynosi trzy lata (§ 195 BGB) i rozpoczyna się z końcem roku, w którym roszczenie powstało, a poszkodowany dowiedział się o okolicznościach i osobie dłużnika lub bez rażącego niedbalstwa powinien był się dowiedzieć (§ 199 ust. 1 BGB). Dla szkód na życiu, ciele lub zdrowiu obowiązuje maksymalny termin 30 lat od wypadku, niezależnie od wiedzy o roszczeniu (§ 199 ust. 2 BGB); pozostałe roszczenia przedawniają się najpóźniej po dziesięciu latach od powstania (§ 199 ust. 3 nr 1 BGB).

Praktycznie najważniejsza kwestia: po zgłoszeniu roszczenia ubezpieczycielowi sprawcy bieg przedawnienia jest wstrzymany, dopóki jego decyzja nie dotrze w formie tekstowej (§ 115 ust. 2 zdanie 3 VVG). Roszczenie bezpośrednie wobec ubezpieczyciela wygasa jednak najpóźniej dziesięć lat po wypadku (§ 115 ust. 2 zdanie 2 VVG).

Szkoda osobowa

Poniższe pozycje są częścią pełnej listy kontrolnej roszczeń — dlatego są tu wymienione i wyjaśnione, ale całkowicie bez podawania kwot. Rzeczoznawca samochodowy ocenia pojazd, nie obrażenia. Dochodzenie tych roszczeń wymaga zastępstwa prawnego, które należy samodzielnie zlecić. Szczegóły, przedziały wyceny wraz ze źródłem oraz sposób, w jaki się to wszystko łączy, znajdują się na stronie Zadośćuczynienie i szkoda osobowa.

Czy należy się Schmerzensgeld przy urazie typu smagnięcie biczem po wypadku?

Możliwe, jeśli obrażenie zostało stwierdzone lekarsko. Podstawą roszczenia jest § 253 ust. 2 BGB. To, jak sąd wyceni konkretne obrażenie w danym przypadku, zależy od wielu czynników, które może ocenić wyłącznie prawnik na podstawie konkretnej sprawy.

Czy trzeba iść do lekarza, żeby otrzymać Schmerzensgeld?

Dokumentacja lekarska obrażeń jest podstawą każdej wyceny. Bez niej brakuje dowodu na to, czy i jak poważnie doszło do obrażeń. Dlatego warto udać się do lekarza wkrótce po wypadku, nawet jeśli dolegliwości początkowo wydają się niewielkie — niektóre obrażenia ujawniają się dopiero z opóźnieniem.

Kto płaci za utracony zarobek w czasie zwolnienia lekarskiego?

Ubezpieczyciel sprawcy, w zakresie, w jakim utrata zarobku jest następstwem wypadku (§ 842 BGB). Konkretne wyliczenie zależy od dochodów, ewentualnej kontynuacji wypłaty wynagrodzenia przez pracodawcę oraz przejścia roszczeń na kasę chorych — to sprawa dla prawnika, nie dla rzeczoznawcy samochodowego.

Kto płaci za prowadzenie gospodarstwa domowego i opiekę nad dziećmi, jeśli nie można sobie poradzić?

Szkoda z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego (Haushaltsführungsschaden) również podlega zwrotowi, jeśli w wyniku wypadku nie można już prowadzić gospodarstwa jak wcześniej (§ 843 BGB, zwiększone potrzeby). Dotyczy to niezależnie od tego, czy faktycznie zatrudniona zostaje osoba zastępująca. Wycena jest złożona i należy do prawnika.

Kto zwraca zniszczone ubrania, okulary lub sprzęt motocyklowy?

Przedmioty osobiste uszkodzone podczas wypadku podlegają co do zasady zwrotowi jako szkoda następcza na mieniu według § 249 BGB — niezależnie od szkody osobowej. Warto zachować uszkodzone przedmioty i, jeśli to możliwe, udokumentować je również w ramach oględzin pojazdu.

Prawnik i zwłoka

Kto płaci za prawnika po niezawinionym wypadku?

Z reguły ubezpieczyciel sprawcy. Bundesgerichtshof wyjaśnił: jeśli nie chodzi o prosty przypadek, poszkodowany nie jest zobowiązany do samodzielnego prowadzenia sprawy — niezależnie od własnego doświadczenia czy wiedzy fachowej (BGH VI ZR 45/19). Wypadek z udziałem dwóch pojazdów z reguły nie jest prostym przypadkiem. Wyjątek: jeśli odpowiedzialność jest od początku całkowicie jasna i bezsporna, pierwsze dochodzenie roszczenia bez prawnika może być rozsądne (BGH VI ZR 3/94) — dotyczy to przede wszystkim dochodzenia roszczeń wobec własnego ubezpieczyciela, na przykład z autocasco (BGH VI ZR 196/11).

Ubezpieczyciel sprawcy nie płaci — co można zrobić?

Roszczenie jest wymagalne natychmiast z chwilą wypadku (§ 271 ust. 1 BGB). W zwłokę (Verzug) ubezpieczyciel popada jednak dopiero po wezwaniu do zapłaty — samo przesłanie zestawienia szkody z żądaniem zapłaty do tego nie wystarczy (OLG Frankfurt 22 W 2/18). Dlatego w piśmie z roszczeniem warto wyznaczyć konkretny termin płatności. Jeśli ubezpieczyciel na to nie zareaguje, popada w zwłokę (§ 286 BGB) i od tego momentu jest zobowiązany do odsetek za zwłokę. Jeśli nadal nie płaci, kolejnym krokiem jest wezwanie przez prawnika lub pozew.

Jak długo ubezpieczyciel może zwlekać z zapłatą?

Jednolitego terminu nie ma. Część wyższych sądów krajowych uznaje za odpowiednie maksymalnie cztery tygodnie (OLG Frankfurt 22 W 2/18, OLG München 10 W 1789/10), inna część cztery do sześciu tygodni (OLG Rostock 1 W 338/98, OLG Saarbrücken 4 W 9/18 i 4 W 4/19, KG Berlin 22 W 12/09, OLG Celle 14 U 180/18, OLG Stuttgart 3 W 46/13), a OLG Dresden odrzuca sztywną górną granicę i wskazuje przedział od dwóch tygodni do dwóch miesięcy (OLG Dresden 4 W 640/20). Termin zaczyna biec dopiero, gdy do ubezpieczyciela dotrze skonkretyzowane, udokumentowane pismo z roszczeniem. Sporne jest ponadto, czy wgląd ubezpieczyciela do policyjnych akt śledztwa wydłuża termin — część sądów to neguje (OLG München, OLG Frankfurt, OLG Stuttgart), a OLG Celle uznaje prawo wglądu także w prostych przypadkach.

Ubezpieczyciel pisze, że wypłata zaspokaja wszystkie roszczenia — czy podpisać?

Nie pochopnie. Taka klauzula zaspokojenia (Abgeltungsklausel) działa jak zrzeczenie się wszystkich dalszych roszczeń z tego wypadku — także pozycji, które ujawnią się dopiero później, na przykład późniejszych następstw szkody osobowej albo dopiero później stwierdzonej utraty wartości handlowej. Przed podpisaniem warto sprawdzić, czy wszystkie pozycje są w pełni uwzględnione, a w razie wątpliwości — zwłaszcza przy każdej szkodzie osobowej — skonsultować się z samodzielnie wybranym prawnikiem, zanim dojdzie do podpisu.